أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

250

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

گردانيد گفت : تا كه در پيش تواند ميگويند كه : كار ما فرمان بردن تو است ، و چون از نزديك تو بيرون شوند جماعتى از ايشان شب گذارند و انديشه كنند غير آن را كه تو گفته باشى و بخلاف آن سكالند ، و خداى تعالى مىنويسد آنچه ايشان مىسكالند در لوح محفوظ يا بر صحيفهء اعمال ايشان تا ايشان را بر آن جزا دهند و گفته‌اند : در نوشتهء قرآن به تو فرستد ، پس تو اى محمّد از ايشان اعراض كن و روى از ايشان بگردان و توكّل و اعتماد بر خداى كن گفته‌اند : از اظهار نامهاى ايشان و رسوا گردانيدن ايشان اعراض كن و كار ايشان با خداى افكن كه خداى تعالى بس است وكيلى كه قيام كند به آنچه به او تفويض كرده باشى . [ سوره النساء ( 4 ) : آيات 82 تا 83 ] أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً ( 82 ) وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلاَّ قَلِيلاً ( 83 ) استفهام است بر سبيل تقريع و توبيخ ميگويد كه : اين كافران و منافقان كه بر كفر و نفاق خود اصرار كرده‌اند و ما اين آيات قرآن ميفرستيم و تو كه محمّدى بر ايشان ميخوانى و ايشان مىشنوند آيا هيچ انديشه نميكنند در اين قرآن تا بدانند كه درست و راست و حقّ است و از نزديك خداى تعالى است كه اگر نه از نزديك خداى تعالى بودى درو اختلاف بسيارى يافتندى و درو هيچ اختلافى نيست از جهت فصاحت و بلاغت همه يكسانست نه چون كلام مخلوق كه بعضى ركيك و ضعيف باشد و بعضى فصيح و آنچه خبرست از غايبات و احوال و اسرار اهل نفاق و كفر درو هيچ خلافى نيست همه صدق است و راست است و بر وفق مخبر عنه است و درو هيچ تناقضى و تفاوتى نيست كه اگر نه از قبل خداى بودى اين همه درو موجود بودى و اين آيت دليل است بر بطلان تقليد و حثّ بر نظر و تأمّل و بر بطلان قول آنكس كه گفت : معنى قرآن نشايد دانستن الّا از جهت رسول و اين مذهب مجبّره و جماعتى حشويان است و دليل بر آنكه اين قرآن كلام خداى است بنفى اختلاف و تناقض و ديگر آنكه اختلاف و تناقض نه از فعل خداى است كه اگر از فعل او بودى از عند او بودى و خداى تعالى گفت : آن از عند غير باشد آنگه فرمود [ وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ ] اين هم صفت منافقان است كه رسول